سوکت یونیت فن و رله دوبل

سوکت یونیت فن و رله دوبل

به زبان ساده، سوکت یونیت فن و رله دوبل یک جعبه فیوز تخصصی و کوچک است که به طور اختصاصی برای کنترل سیستم خنک‌کننده موتور (رادیاتور و فن) طراحی شده است. این قطعه، نقش “مغز” یا “کلیدگردان” الکتریکی فن‌های رادیاتور را بازی می‌کند.

این یونیت معمولاً در محفظه موتور و در نزدیکی رادیاتور نصب می‌شود و شامل بخش‌های اصلی زیر است:

دو عدد رله (رله دوبل):

رله دور کند فن: این رله مسئول روشن کردن فن با سرعت پایین است. معمولاً زمانی فعال می‌شود که دمای موتور به یک حد مشخص (مثلاً هنگام رانندگی در شهر) برسد.

رله دور تند فن: این رله مسئول روشن کردن فن با حداکثر سرعت است. زمانی فعال می‌شود که دمای موتور به حد بحرانی نزدیک شود (مثلاً در ترافیک سنگین یا در روزهای بسیار گرم) یا زمانی که کولر ماشین روشن باشد.

یک عدد فیوز (یا بیشتر): از مدار الکتریکی فن‌ها در برابر جریان اضافه و اتصال کوتاه محافظت می‌کند.

یک پایه (سوکت) پلاستیکی: که تمام این قطعات را در خود جای داده و دارای یک کانکتور (سوکت) چندپین است که به وسیله یک رابط، به سیم‌کشی اصلی خودرو متصل می‌شود.

وظایف و عملکرد اصلی

هدف اصلی این یونیت، مدیریت خودکار و ایمن کارکرد فن رادیاتور بر اساس دستوراتی است که از جانب سنسور دمای موتور و یا واحد کنترل کولر (A/C) دریافت می‌کند.

مکانیزم کار به این صورت است:

سنسور دمای موتور، اطلاعات را به کامپیوتر خودرو (ECU) ارسال می‌کند.

ECU بر اساس این داده‌ها، یک سیگنال الکتریکی با ولتاژ پایین (مثلاً ۵ یا ۱۲ ولت) به پایه‌های کنترل رله‌های داخل این یونیت می‌فرستد.

این سیگنال ضعیف، یک مدار الکترومغناطیسی داخل رله را فعال می‌کند.

فعال شدن رله، باعث می‌شود یک مدار پرجریان (مثلاً ۳۰-۴۰ آمپر) که مستقیماً از باتری می‌آید، به سمت موتور فن‌ها وصل شود.

در نتیجه، فن با سرعت کند یا تند شروع به کار می‌کند تا موتور را خنک نگه دارد.

وقتی دمای موتور پایین آمد، ECU سیگنال را قطع کرده و رله مدار پرجریان را قطع می‌کند و فن خاموش می‌شود.

مزایای استفاده از این طراحی (یونیت یکپارچه)

قابلیت اطمینان بالا: با متمرکز کردن تمام اتصالات پرجریان در یک واحد، از ایجاد اتصالات ضعیف و ناپایدار در چندین نقطه مختلف جلوگیری می‌کند.

عیب‌یابی آسان: وقتی مشکل از فن باشد، اغلب اولین نقطه‌ای که بررسی می‌شود همین یونیت است (تعویض رله یا فیوز).

محافظت الکتریکی: وجود فیوزهای اختصاصی از سوختن موتور فن‌ها و آسیب به وایرینگ خودرو جلوگیری می‌کند.

نصب و سرویس راحت: در صورت خرابی، معمولاً کل یونیت یا قطعات داخل آن (رله و فیوز) به راحتی تعویض می‌شوند.

کاهش حجم سیم‌کشی: نیاز به کشیدن سیم‌های ضخیم و پرجریان از ECU تا فن را از بین می‌برد.

علائم خرابی سوکت یونیت فن و رله دوبل

اگر این قطعه یا اجزای آن خراب شوند، معمولاً با یکی از مشکلات زیر روبرو خواهید شد:

بالا رفتن دمای موتور در ترافیک یا هنگام کارکرد کولر: این رایج‌ترین نشانه است. فن به درستی فعال نمی‌شود تا موتور را خنک کند.

کار نکردن کامل فن‌ها: حتی وقتی دمای موتور بسیار بالا می‌رود، فن روشن نمی‌شود.

کار کردن دائم فن با دور تند: حتی با خاموش بودن خودرو و سرد بودن موتور، فن با حداکثر سرعت می‌چرخد. این می‌تواند نشانه چسبیدن رله باشد.

عملکرد غیرعادی فن: مثلاً فقط با یک سرعت کار می‌کند (کند یا تند) و سرعت دیگر فعال نمی‌شود.

سوختن فیوز: ممکن است فیوز مربوط به فن به طور مکرر بسوزد که نشان از وجود اتصال کوتاه در مدار دارد.

بوی سوختگی پلاستیک یا اتصال برق: ناشی از گرم شدن بیش از حد سوکت یا پایه‌های رله به دلیل اتصال ضعیف.

راهنمای عیب‌یابی و تعویض اولیه

هشدار: قبل از هرگونه اقدام، کابل منفی باتری را جدا کنید.

بررسی بصری: یونیت را پیدا کنید (معمولاً کنار رادیاتور). به دنبال علائم ذوب شدگی پلاستیک، ترک خوردگی، کدر شدن یا آثار دود و سوختگی روی آن باشید.

بررسی فیوز: فیوزهای داخل یونیت را خارج کرده و از سالم بودن فیلامنت داخل آن‌ها مطمئن شوید.

بررسی رله‌ها: ساده‌ترین و رایج‌ترین راه، تعویض رله‌ها با رله‌های سالم و مشابه است. رله‌های کند و تند معمولاً یکسان هستند و می‌توانید آن‌ها را با هم عوض کنید تا ببینید مشکل رفع می‌شود یا نه. همچنین می‌توانید یک رله سالم از جای دیگر خودرو (مثلاً رله شیشه بالابر) قرض گرفته و تست کنید.

بررسی برق‌رسانی: با استفاده از یک مولتی‌متر، می‌توانید وجود برق در پایه‌های سوکت را بررسی کنید. این کار نیاز به دانش فنی بیشتری دارد.

تعویض کل یونیت: اگر پایه پلاستیکی سوکت ذوب شده یا آسیب فیزیکی دیده است، بهترین راه تعویض کل واحد است.