پتانسیومتر دریچه گاز سمند موتور ملی آریزون

پتانسیومتر دریچه گاز سمند موتور ملی آریزون

1. پتانسیومتر دریچه گاز (TPS) چیست؟

پتانسیومتر دریچه گاز یک سنسور الکترونیکی است که روی محور دریچه گاز نصب می‌شود. وظیفه اصلی آن اندازه‌گیری زاویه باز شدن دریچه گاز و ارسال این اطلاعات به صورت یک سیگنال ولتاژ به ایسیو (ECU) یا کامپیوتر مرکزی خودرو است.

به زبان ساده، این سنسور به ایسیو می‌گوید: “راننده چه مقدار پدال گاز را فشار داده است؟”

2. وظایف و اهمیت پتانسیومتر دریچه گاز در سمند آریزون

این سنسور کوچک، نقش بسیار حیاتی در عملکرد موتور دارد:

تعیین مقدار پاشش سوخت: ایسیو بر اساس زاویه دریچه گاز و دور موتور، مقدار دقیق سوخت مورد نیاز را محاسبه و توسط انژکتورها پاشش می‌کند.

کنترل زمان آوانس و ریتارد جرقه: برای جلوگیری از ضربه و بازدهی بهتر، زمان جرقه زنی شمع‌ها با توجه به وضعیت دریچه گاز تنظیم می‌شود.

کنترل عملکرد ساسات الکترونیکی (در حالت استارت و گرم کردن): در دور آرام، ایسیو با کمک TPS و سنسور دور موتور، دریچه گاز را به میزان کمی باز نگه می‌دارد تا موتور خاموش نشود.

قطع کردن کروز کنترل (در صورت وجود): با فشردن پدال ترمز یا کلاچ، TPS به ایسیو اطلاع می‌دهد که راننده قصد کاهش سرعت دارد و کروز کنترل باید غیرفعال شود.

کنترل نرم انتقال قدرت (EGS): در خودروهای دنده‌ای معمولی نقش کم‌رنگ‌تری دارد، اما اطلاعات آن می‌تواند برای نرم‌تر کردن تعویض دنده استفاده شود.

3. نحوه کار پتانسیومتر دریچه گاز سمند آریزون

این سنسور از نوع پتانسیومتر خطی (سه سیمه) است:

سیم اول (Vref): ایسیو به آن یک ولتاژ مرجع ثابت (معمولاً 5 ولت) می‌دهد.

سیم دوم (Signal): سنسور یک ولتاژ متغیر (بین ۰.۲ تا ۴.۸ ولت) را بسته به زاویه دریچه گاز به ایسیو برمی‌گرداند.

سیم سوم (Ground): اتصال به زمین (منفی باتری) برای تکمیل مدار.

مکانیزم کار:
یک تیغه متحرک (وایپر) روی یک صفحه مقاومتی می‌چرخد. وقتی پدال گاز را فشار می‌دهید، دریچه گاز باز می‌شود و این تیغه روی مقاومت حرکت می‌کند. این حرکت باعث تغییر ولتاژ خروجی (Signal) می‌شود:

دریچه گاز کاملاً بسته (آلایمینگ): ولتاژ سیگنال حدود ۰.۲ تا ۰.۷ ولت است.

دریچه گاز نیمه باز: ولتاژ سیگنال حدود ۲.۵ ولت است.

دریچه گاز کاملاً باز (WOT): ولتاژ سیگنال به حدود ۴.۵ تا ۴.۸ ولت می‌رسد.

ایسیو با خواندن این ولتاژ، دقیقاً متوجه وضعیت دریچه گاز می‌شود.

4. محل قرارگیری پتانسیومتر دریچه گاز در سمند آریزون

این سنسور مستقیماً روی بدنه دریچه گاز (پولکی) نصب شده است. معمولاً با دو عدد پیچ به بدنه دریچه گاز بسته شده و یک اتصال‌دهنده الکتریکی (کنتور) چندپین دارد که به سوکت سیم‌ها متصل می‌شود. دسترسی به آن نسبتاً آسان است.

5. علائم خرابی پتانسیومتر دریچه گاز سمند آریزون

خرابی این سنسور می‌تواند باعث مشکلات متعدد و گاهی گیج‌کننده شود:

لرزش و ناپایداری دور آرام: موتور در حالت درجا به صورت نامنظم کار می‌کند و ممکن است خاموش شود.

کشیدن موتور و افزایش مصرف سوخت: ایسیو به دلیل دریافت اطلاعات نادرست، سوخت بیشتری انژکت می‌کند.

تقه زدن و گاز خوردن خودرو: به ویژه هنگام شتاب گیری ملایم، خودرو به جلو پرتاب می‌شود (ناشی از نوسان ولتاژ سنسور).

کاهش شتاب و قدرت موتور: ایسیو نمی‌تواند پاشش سوخت و جرقه را به درستی تنظیم کند.

خاموش شدن ناگهانی موتور: رها کردن پدال گاز.

روشن شدن چراغ چک (Check Engine): ایسیو خطای مربوط به TPS را در حافظه خود ذخیره می‌کند.

عدم عملکرد صحیح کروز کنترل (در صورت وجود).

دنده معکوس ضعیف (Back Fire): در موارد شدید، سوخت نسوخته در مانیفولد دود می‌کند و هنگام دنده معکوس، در اگزوز انفجار کوچکی رخ می‌دهد.

6. تشخیص و عیب‌یابی خرابی

خواندن خطای ایسیو (Diagnosis): اولین و بهترین قدم، اتصال دیاگ به خودرو و خواندن کدهای خطا است. خطاهای رایج مانند P0120 (مشکل در مدار سنسور موقعیت دریچه گاز) یا P0122/P0123 (ولتاژ سیگنال پایین/بالا) مربوط به این سنسور هستند.

اندازه‌گیری ولتاژ با مولتی‌متر: با روشن کردن سوئیچ و اندازه‌گیری ولتاژ بین پایه‌های سیگنال و زمین، می‌توان سلامت سنسور را سنجید. ولتاژ باید با چرخاندن دستی پولکی دریچه گاز، به نرمی و پیوسته از حدود ۰.۵ ولت به ۴.۸ ولت افزایش یابد. هرگونه نوسان ناگهانی، پرش یا قطعی نشانه خرابی است.

بررسی بصری: باز کردن سنسور و بررسی ساییدگی یا خرابی صفحه مقاومتی.

7. نحوه تعویض و کالیبره کردن (آلایمینگ)

این بخش بسیار مهم است: پس از تعویض پتانسیومتر دریچه گاز در سمند آریزون، حتماً باید عملیات “یادگیری موقعیت دریچه گاز” یا “آلایمینگ” انجام شود.

مراحل تعویض و آلایمینگ:

خاموش کردن خودرو: سوئیچ را کاملاً بچرخانید.

جدا کردن سوکت سنسور قدیمی: کنتور سنسور را فشار داده و بیرون بکشید.

باز کردن پیچ‌ها: دو پیچ نگهدارنده سنسور را با آچار مناسب باز کنید.

نصب سنسور جدید: سنسور جدید را در جای خود قرار داده و پیچ‌ها را ببندید (مراقب باشید موقعیت اولیه آن تغییر نکند).

اتصال سوکت: سوکت برق را به سنسور جدید متصل کنید.

مراحل آلایمینگ (یادگیری):

روش ساده و معمول برای سمند آریزون:

سوئیچ را برای حدود ۱۰ ثانیه در حالت “ON” (قبل از استارت) قرار دهید. در این حالت ایسیو موقعیت جدید دریچه گاز در حالت بسته (Idle) را یاد می‌گیرد.

سوئیچ را کاملاً بچرخانید و خارج کنید.

پس از ۱ دقیقه، خودرو را استارت بزنید.

اجازه دهید موتور حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه در حالت درجا کار کند تا ایسیU اطلاعات جدید را پردازش و ذخیره کند.

روش دقیق‌تر (پیشنهادی):

بعد از نصب سنسور جدید، منفی باتری را برای ۵ دقیقه جدا کنید تا حافظه ایسیو ریست شود.

منفی باتری را وصل کنید.

سوئیچ را در حالت ON قرار داده و ۱۰ ثانیه صبر کنید.

خودرو را استارت زده و به مدت ۱۰ دقیقه با دورهای مختلف (بدون حرکت) کار کنید.

توجه: اگر آلایمینگ به درستی انجام نشود، خودرو با مشکلات دور آرام و عملکرد ضعیف مواجه خواهد شد.

8. نکات مهم و هشدارها

از خرید پتانسیومترهای تقلید و بی‌کیفیت خودداری کنید، زیرا طول عمر کمی دارند و باعث تکرار مشکل می‌شوند.

در صورت خرابی TPS، بهتر است دریچه گاز نیز به طور کامل تمیز و بازدید شود، زیرا کثیفی آن می‌تواند بر عملکرد سنسور تأثیر بگذارد.

انجام آلایمینگ پس از تعویض، اکیداً ضروری است.